Tekst i zdjęcia: Marian Lenz
Gdzieś między 5,59 do 5.33 mln lat temu Morze Śródziemne oddzieliło się od oceanu światowego i wyschło. Było to wynikiem trwającego od 7 mln lat procesu, gdy zderzyły się cyple afrykański i europejski w okolicy Gibraltaru. Z czasem ta sucha niecka ponownie wypełniła się słoną wodą morską tworząc Morze Śródziemne.
Również osuszyły się niecki przyszłych Mórz Czarnego i Marmara, ale nie napełniły się ponownie wodą słoną i dalej były oddzielone od reszty wód Morza Śródziemnego. Dwadzieścia tysięcy lat temu niecka M. Czarnego napełniała się słodką wodą rzekami z topniejącego nad północną Europą lodowca tworząc Jezioro Nowoeuksyńskie. Poziom tego jeziora był o 160 metrów poniżej obecnego poziomu Morza Czarnego. Całkiem niedawno w epoce lodowcowej poziom Morza Śródziemnego obniżył się i podniósł ponownie. Było to – szacuje się – około 14,2 tys. lat temu, gdy rozpadł się lądolód Zachodniej Antarktydy i wtedy poziom mórz podniósł się o 21 metrów w ciągu 500 lat.
Na Lazurowym Wybrzeżu …
…w pobliżu Cassis w formacjach typu calanque najsłynniejszą z grot, jest grota Cosquer na przylądku Morgiou, na końcu półwyspu rozdzielającego największy fiord Calanque de Sormiou od drugiego co do wielkości Calanque de Morgiou. W 1991 w grocie na głębokości 37 m poniżej poziomu wody płetwonurek odkrył liczne malowidła naskalne. Powstały one w okresie maksymalnego, ostatniego, zlodowacenia, gdy poziom Morza Śródziemnego był niższy o 120 m. Pozostawili je po sobie pierwotni osadnicy, a czas ich powstania datuje się na około 27 tys. lat temu. Przedstawiają zwierzęta: konie, jelenie i bizony.
Część malowideł: jelenie, pingwiny i foki pochodzą z późniejszego okresu, od 19 do 15 tys. lat temu. Malowidła mają kolor czarny i czerwony. Widać też na nich ślady dłoni. Gdy poziom morza się podniósł, woda zalała wejście i jaskinia stała się niedostępna.
Znajdujemy się w kręgu …
… przypuszczeń, hipotez i teorii. Prawdopodobnie, gdy poziom morza był niski, „suchą nogą” z Afryki na Sycylię dotarła afrykańska gałąź homo, homo sapiens, która tu zaczęła się krzyżować i asymilować z inną grupą homo, niewielką już grupą neandertalczyków, przetrzebionych wielką erupcją wulkanu Campi Flegrei ok. 40 tys. lat temu i ograniczoną od północy strefą lodowcową (od 115 tys. do 11,7 tys. lat).
Przy czym współczesne badania genetyczne dowodzą jakby sapiens był bardziej atrakcyjny, dla pań neandertalek i vice versa. Wczesne erotyki zapierają dech…
Z tej „krzyżówki” ok. 30 tys. lat temu zaczął wyłaniać się homo, człowiek współczesny, który optimum rozwojowe znalazł wokół przyszłego, jeszcze słodkowodnego, Morza Czarnego i w Mezopotamii na tzw. „Żyznym Półksiężycu”. Były tu żyzne ziemie i przyjazny klimat. Człowiekowi powiększył się (i zmienił) mózg, rozwinęła się potrzeba doznań estetycznych co prezentowano w British Museum na wystawie „Sztuka epoki lodowcowej”. Najstarsza zachowana rzeźba „człowiek-lew” powstała ok. 40-35 tys. lat temu i zachowała się w jaskini Hohlenstein-Stadel, w Niemczech; wykonano ją z ciosu mamuta.
Wytrzebiono też relikty przeszłości – małe słonie (Palaeoloxdon falconerii) wysokości około metra (!). Taki mały słoń jest też symbolem sycylijskiego miasta Katania.
W populacji pojawiło się trzecie pokolenie, które stało się opiekunem najmłodszego – odciążając ojców – i stało się nośnikiem pamięci pokoleniowej. Znaleziono też czas na działalność artystyczną. Tu wyłoniły się języki indoeuropejskie, które z opanowały Europę, i z czasem niemal całą kulę ziemską. Być może echem tego procesu jest słynna, biblijna, Wieża Babel?
Człowiek zaczął żegnać się z myślistwem, zajął się rolnictwem i budował miasta. Zaczęło się udamawianie: psów – 12-10 tys., kóz i owiec – 11 tys., bydła – 10 tys., koni – 5,5 tys., kur – 5 tys., kotów – 4 tys. lat temu. Dziesięć tysięcy lat temu zaczęto uprawiać pszenicę, 5 – 7 tys. oliwki, 6 tys. winną latorośl i 5 tys. lat temu powstała kultura picia wina. Około 3500 lat przed Chr. wynaleziono koło i pismo, i tak to się potoczyło…
Cały tekst znajdziecie w Morzu 4/2025